Дата публикации: 2008-05-04 09:31:33

ERLIK: 1968 жылгы Мексика канды елесі

[803/3]

Олимпиада ойындары

1968 жылгы Мексика канды елесi
Спорт мерекесiнiн «саттi» отуi ушiн купиясы ашылмаган кыргын

Дамушы елдер Олимпиада ойындарына оздерiнiн жана, аскак мартебесiн таныта тусу ушiн иелiк етедi. Акшага шомылган авторитарлы билiк бейбiт, прогрессивтi бейненi сомдау мумкiндiгiн пайдаланады. Режим сыншылары ойындарды демократия мен адам кукыктарын талап ету мумкiндiгi ретiнде калт жiбермейдi. Кушпен таратылган демонстрациялар да жок емес.
Сонымен не керек, бул Бейжiн 2008 Олимпиадасына катысты ангiме сиякты. Айтсе де, бул осыдан 40 жыл бурынгы Мехико Ситидiн Олимпиада ойындарына дайындык кезенiн де сипаттайды. Ол кез билiктiн халык кызу колпаштайтын спорт мерекесiн коргауда кандай да болсын кадамга дайын екендiгi танылып, бас котерулердiн каталдыкпен басылган шагы.
Баска да Олимпиадалар журтшылыктын оз умтылыстарына конiлiн бургысы келетiн адамдардын колымен канга боялды. 1972 жылгы Мюнхен ойындары 1936 жылы нацистердiн уйымдастыруымен Берлинде откен ойындардын кайгылы кешегiсiн санадан ошiруi тиiс едi. Бiрак Мюнхен Олимпиадасы палестиналык карулы топтын 11 Израиль спортшысын олтiруiмен конiлге каяу тусiрдi. 1996 жылгы Атланта ойындарында террорист жарылгыш затты iске косып, бiр адам каза болды. Сонда да, саясат пен спорт ойындарынын бастары туйiсiп, орасан шыгындар болган жер Мехико едi.
Буган дейiн де, кейiн де Олимпиада ойындары Латын Америкасында откiзiлген жок едi. Мексиканын экономикасы каркынды дамыган сайын, басшылары елдерiнiн Олимпиада тарiздi коп каржы жумсауды кажет ететiн салтанатты откiзудi калтасы котеретiндiгiн алемге паш еткiсi келдi. Президент Г.Д.Ордас жаркыраган жана стадиондар салу туралы жарлыктарга кол койды.
Алайда, сырт караган козге жанашылдыгымен танылган Мексика саясаты (Кытай тарiздi) сол уакытта мулдем озгеше кезендi басынан кешiруде болатын. Елде бiрпартиялы жуйе орнап, даусы туншыгып, аузы буылган букаралык акпарат куралдары мен сот билiгi жане катал жазалаушы куштердiн органдары жумыс iстедi. 1968 жыл Мексика жастарынын режимге карсы бой котерулерi калыпты турде орын алып турды – дал осы жылы жаһан студенттерi ар жерде оз карсылыктарын танытып жатканды. Ойындардын жакындауына байланысты сол жылы жаз айларында Мексикада откен демонстрациялардын барлыгы да ерекше котерiнкi сезiмдерге толы болды.
Шолак ойлы, кыныр президент кандай жагдайда болмасын, ойындарды оз елiнде откiзуге жане Олимпиада ойындарын откiзу мартебесiн баска мемлекетке бермеуге белiн бекем буды. Бул шешiмдi жузеге асырудын каншалыкты киынга согатындыгын президент, сiра, Мехиконын орталыгына 400 мынга жуык адам жиналып, халык онын озiне тiл тигiзiп, урандатканда тусiнген болар.
Келесi шеру ойындардын ашылу салтанатына он кун калганда, ягни казан айынын 2-сiне жоспарланды. Tlateloico деп аталатын iрi уй кешенiнiн бiр гана болiгi Plaza de las Tres Culturas манына мындаган адам жиналды. Кауiпсiздiк куштерi оларды сакадай-сай дайындыкпен кутiп алды. Жай киiм киген агенттер халык iшiне сiнiп кетуге арекеттенсе, олар бiр колдарына ак колгап киiп, окигага араласпай, сырттан бакылаумен болды.
Кейiннен олардын оздерiн «Олимпиада батальоны» деп атайтын аскериленген кумандi жасактын мушелерi болгандыгы аныкталды. Арандатушылыкпен айналыскан агенттер кешкi сагат алтыдан кейiн халыкка карсы ок атып, аскери куштердi пулеметтерден жауап ок жаудыруга айдап салды. Кашуга тырыскан адамдардын бiразы аскерлердiн колдарындагы пышактардан мерт болды.
Бейресми малiметтер бойынша шейiт болгандар саны 150 ден 325-ке жетiп жыгылды. Ал ресми орындардын тараткан малiметтерi бойынша кактыгыста не бары 20 адам каза тапкан, онын устiне, аскерилердiн ок атуына террорист мергендердiн арандатулары себеп болган екен. Аталган такырыпты ашып жазбак болган журналистер билiктiн калтасындагы редакторлардан кыска гана жауап алып отырды. «Бiз назарымызды Олимпиада ойындарына аударамыз. Бiзге жогарыдан сондай буйрык келiп тустi» деген жауапты бiр журналист айел оз редакторынын аузынан естiгендiгiн айтады.
Ен танкаларлыгы, Халыкаралык Олимпиада Комитетi будан кейiн де жоспарларына еш тузету енгiзбедi. Жазалаудан кейiнгi 10 куннен сон Диас мырза ойындардын ашылу салтанатына озi торагалык еттi. Елде орын алган кыргын туралы шындык окигадан сон 3 жылдан берi жасырылып келдi, ал бiрпартиялы жуйе осыдан кейiн де 32 жыл омiр сурдi. 1968 жылгы Мексикадагы бас котерулердiн бугiнгi Кытайдан айырмашылыгы - карсылыктардын басым копшiлiгi сырт елдерде емес, ел iшiнде орын алды. Бiрак бул билiктiн жасандылыкпен ойындарды саттi откiзу ушiн кандай да болсын арекетке баруга азiр екендiгiнен хабар беретiндiгi рас

The Economist журналынан аударылды

Оставить комментарий

Имя [аноним / ввести пароль]


Заголовок сообщения


Текст сообщения



Введите код, который вы видите на изображении

Комментарии пользователей

1 Северный Аноним	Вс Май 04, 2008 19:04   Өте нашар аударылым, шынымды айтсам, түк түсінген жоқпын.
2 Anonymous Аноним	Вс Май 04, 2008 19:52   Канды елеси, переведи на рус дилиси. Перестань разжигать межнациональную рознь! Тебе же русским языком ясно сказано. Мизиновым.
3 Bolachak Аноним	Вс Май 04, 2008 20:31   Түсінбедім бізге қандай қатысы бар бұл тақырыптың.